Hệ thống chữa cháy tự động – Giải pháp an toàn cho mọi công trình

Nhằm giúp chủ đầu tư và người sử dụng công trình hiểu đúng – chọn đúng – lắp đúng, NextFire sẽ cùng bạn tìm hiểu chi tiết về các hệ thống chữa cháy tự động đang được ứng dụng phổ biến hiện nay, từ vai trò trong việc kiểm soát và dập cháy sớm, đến những ưu điểm nổi bật giúp giảm thiểu rủi ro, hạn chế thiệt hại và nâng cao mức độ an toàn cho công trình. Xem ngay!

Mỗi năm, hàng nghìn vụ hỏa hoạn xảy ra trên cả nước, để lại những thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng con người và tài sản, thậm chí làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh trong thời gian dài. Trước thực tế đó, việc lắp đặt hệ thống chữa cháy không chỉ là giải pháp bảo vệ an toàn, mà còn là yêu cầu bắt buộc theo quy định PCCC đối với nhiều loại công trình như nhà xưởng, kho bãi, chung cư, khách sạn, trung tâm thương mại…

1. Table of Contents

   Toggle

   Hệ thống chữa cháy tự động là gì? Vai trò

Đây là hệ thống PCCC có vai trò tự phát hiện và dập tắt đám cháy ngay từ giai đoạn đầu mà không cần thao tác thủ công trực tiếp từ con người. Khi nhiệt độ tăng cao hoặc có dấu hiệu cháy, hệ thống sẽ tự kích hoạt phun nước, khí hoặc bọt chữa cháy, giúp khống chế lửa nhanh chóng, hạn chế thiệt hại về người và tài sản.

Vai trò:

Hiện nay, hệ thống này có vai trò quan trọng trong công tác PCCC, giúp chủ động kiểm soát, dập tắt đám cháy ngay từ khi manh nha. Lắp đặt hệ thống tự động chữa cháy là bắt buộc đối với nhiều công trình.

• Dập cháy nhanh, hạn chế cháy lan: Hệ thống tự kích hoạt khi phát hiện cháy, phun nước/khí/bọt kịp thời, ngăn đám cháy lan rộng và bùng phát lớn.
• Bảo vệ tính mạng con người: Việc khống chế lửa sớm giúp giảm khói, nhiệt và khí độc, tạo thêm thời gian cho mọi người thoát nạn an toàn.
• Giảm thiểu thiệt hại tài sản: Dập cháy ngay từ đầu giúp hạn chế hư hỏng máy móc, hàng hóa và công trình.
• Hoạt động tự động, không phụ thuộc con người: Hệ thống vẫn làm việc hiệu quả ngay cả khi không có người tại chỗ hoặc xảy ra cháy ban đêm.
• Đáp ứng yêu cầu pháp luật về PCCC: Lắp đặt hệ thống tự động chữa cháy giúp công trình tuân thủ quy định, tiêu chuẩn PCCC trước khi đưa vào sử dụng.
• Nâng cao mức độ an toàn và uy tín công trình: Công trình được trang bị hệ thống này sẽ an toàn hơn, chuyên nghiệp hơn, tạo niềm tin cho cư dân, khách hàng và đối tác.

2. Hệ thống tự động chữa cháy bao gồm những gì?

Một hệ thống chữa cháy tiêu chuẩn thường gồm các bộ phận chính sau:

• Thiết bị phát hiện cháy: Đầu phun sprinkler (tự vỡ khi nhiệt độ vượt ngưỡng). Hoặc đầu dò nhiệt, đầu dò khói (tùy loại hệ thống)
• Thiết bị chữa cháy: Nước (hệ sprinkler, deluge); Khí sạch (FM-200, Novec 1230, CO₂…); Bọt chữa cháy (foam)
• Hệ thống đường ống dẫn: Dẫn nước/khí/bọt từ nguồn đến khu vực xảy ra cháy
• Nguồn cấp chữa cháy: Bể nước, bình khí, bình bọt; Máy bơm chữa cháy (đối với hệ dùng nước); Van, tủ điều khiển và phụ kiện; Van báo động, van điện từ, tủ điều khiển trung tâm. Chuông, đèn cảnh báo khi hệ thống hoạt động

Hệ thống này hiện nay được ứng dụng lắp đặt rộng rãi tại hầu hết các công trình như nhà xưởng, kho hàng, chung cư, khách sạn để chủ động dập tắt đám cháy sớm, bảo vệ an toàn tối đa cho người và tài sản.

3. Quy định về hệ thống tự động chữa cháy 

Quy định về hệ thống tự động chữa cháy, căn cứ vào nghị định 105 /2025/NĐ-CP và TCVN 3890: 2023. Cụ thể TCVN 3890: 2023 có sự điều chỉnh so với TCVN 3890: 2009 như sau:

Gian phòng trong nhà sản xuất, nhà kho hạng sản xuất D, E (phân xưởng thuộc công nghiệp dệt và giấy có quá trình sản xuất ướt, phân xưởng chế biến thực phẩm, cá, thịt, sữa…) không yêu cầu phải trang bị hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động;

Gian phòng trong các nhà máy sản xuất, nhà kho, gara ô tô bố trí độc lập… đã trang bị hệ thống chữa cháy tự động có kết nối liên động với trung tâm báo cháy thì cho phép không trang bị đầu báo cháy tự động;

 Cho phép trong căn hộ của nhà chung cư (nhóm F1.3) có chiều cao không quá 75 m chỉ bố trí đầu phun sprinkler của hệ thống chữa cháy tự động bằng nước tại cửa vào căn hộ (quy định trước đây yêu cầu trang bị đầu phun sprinkler trong từng gian phòng của căn hộ);

TCVN 3890:2023 bổ sung và làm rõ hơn các khu vực không yêu cầu phải trang bị hệ thống tự động chữa cháy và hệ thống báo cháy tự động: Các phòng sản xuất với quy trình ướt, hồ bơi, phòng tắm, phòng rửa, phòng vệ sinh; Gian phòng hạng nguy hiểm cháy D; Hành lang bên; Thang bộ; Khoang đệm ngăn cháy có tăng áp; Khu vực không có nguy hiểm về cháy.

Các khu vực không có nguy hiểm về cháy, không yêu cầu phải trang bị hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động: Vườn cây xanh, buồng thang bộ, nhà tắm,…

Đối với hạng mục cáp của nhà máy điện, trạm biến áp, chỉ yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy tự động và/hoặc hệ thống chữa cháy tự động phần cáp (hầm, đường hầm, giếng, sàn nâng, máng kín, khoang dùng để đặt cáp) đặt ở trong nhà, công trình.

Đối với khoảng không gian phía trên trần giả hoặc dưới sàn nâng trong các gian phòng, nhà thuộc diện trang bị hệ thống tự động chữa cháy và/hoặc hệ thống báo cháy tự động, không yêu cầu trang bị hệ thống chữa cháy tự động hoặc hệ thống báo cháy tự động khi cáp tại khu vực này được luồn trong ống hoặc được bọc bằng vật liệu không cháy hoặc có tính cháy Ch1 (cháy yếu) hoặc khi chỉ bố trí cáp đơn (dây dẫn) để cấp nguồn cho các hệ thống chiếu sáng và hệ thống cáp thông tin. Trong trường hợp phải trang bị, chỉ yêu cầu bố trí đầu phun chữa cháy, đầu báo cháy tại các vị trí các đường ống kỹ thuật và/hoặc đường máng cáp tại không gian phía trên trần treo và tại các khu vực: Hành lang thoát nạn, hội trường, tiền sảnh; Gian phòng có từ 50 người trở lên; Gian phòng cấp nguy hiểm cháy theo công năng nhóm F1.1 (nhà trẻ, trường mẫu giáo, mầm non; bệnh viện,…) và F4.1 (các trường tiểu học, trung học cơ sở, , trường trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp, trường dạy nghề,…) và kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường, quán bar, hộp đêm.

Diện tích yêu cầu trang bị chữa cháy tự động cho các gian phòng sản xuất có hạng nguy hiểm cháy C (phân xưởng xẻ gỗ, phân xưởng làm đồ mỹ thuật bằng gỗ; phân xưởng dệt và may mặc; phân xưởng công nghiệp giấy với quá trình sản xuất khô,…) tăng từ 300m² lên 1.000m².

4. Tìm hiểu các hệ thống tự động chữa cháy phổ biến nhất hiện nay

Hiện nay, có 3 hệ thống tự động chữa cháy được lắp đặt phổ biến nhất. Sau đây NextFire sẽ phân tích:

4.1 Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước Spinkler

Đây là hệ thống chữa cháy hiệu quả, lắp đặt phổ biến hiện nay. Hệ thống Sprinkler hoạt động dựa trên nguyên lý cảm biến nhiệt độ cục bộ, nước phun ra ngay tại thời điểm cháy, dập lửa hiệu quả.

Chi tiết nguyên lý hoạt động:

• Cảm biến nhiệt sẽ phản ứng với các đầu phun Sprinkler được lắp đặt trên trần nhà, có chứa một bóng thủy tinh nhỏ hoặc một chốt hợp kim nóng chảy, bên trong chứa chất lỏng nhạy nhiệt. 
• Khi có hỏa hoạn, nhiệt độ tại khu vực đó tăng lên, không khí nóng bốc lên: Khi nhiệt độ đạt đến ngưỡng đã cài đặt (ví dụ: 68°C), chất lỏng trong bóng thủy tinh sẽ giãn nở mạnh và làm vỡ bóng, hoặc hợp kim sẽ nóng chảy, làm bung chốt giữ.
• Phun nước chữa cháy: Chốt giữ bung ra, van nước mở, nước từ đường ống được giải phóng. Nước đập vào tấm tán của đầu phun, tạo thành các tia/hạt nước nhỏ phun xuống khu vực đang cháy. Hệ thống hoạt động độc lập, chỉ đầu phun tại vị trí cháy mới kích hoạt, giúp tiết kiệm nước và không ảnh hưởng các khu vực khác.
• Kích hoạt máy bơm: Khi áp suất nước trong đường ống giảm (do nước phun ra), công tắc áp suất sẽ gửi tín hiệu đến tủ điều khiển trung tâm (FACP). Tủ trung tâm tự động kích hoạt máy bơm chữa cháy (bơm chính và có thể có bơm bù, bơm dự phòng) để duy trì áp lực và lưu lượng nước ổn định, đảm bảo khả năng chữa cháy liên tục.
• Báo động: Công tắc dòng chảy (flow switch) sẽ phát hiện dòng nước chảy qua và gửi tín hiệu báo động đến tủ trung tâm, đồng thời kích hoạt chuông báo cháy để cảnh báo mọi người sơ tán. 

Ưu điểm nổi bật: 

• Tự động và nhanh chóng: Kích hoạt tức thì khi phát hiện nhiệt độ bất thường, không cần can thiệp bằng tay.
• Mang tính cục bộ: Chỉ thực hiện phun nước tại khu vực cháy, tránh lãng phí và thiệt hại do nước lan rộng.
• Hiệu quả: Dập tắt hoặc kiểm soát đám cháy ngay từ đầu, tạo thời gian sơ tán để lực lượng cứu hoả đến dập lửa.

Ứng dụng: Hệ thống Spinkler có tính ứng dụng cao, phù hợp lắp đặt ở nhiều công trình từ nhà ở dân dụng đến toà văn phòng, trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học, nhà xưởng.

4.2 Hệ thống chữa cháy tự động bằng bọt Foarm 

Hệ thống bọt FOAM là hệ thống dập lửa bằng bọt, khi được kích hoạt thì đầu phun sẽ phun ra 1 loại bọt bao phủ lên trên bề mặt xăng, dầu tách chất lỏng khỏi không khí và lửa, dập tắt lửa nhanh chóng. Hệ thống chữa cháy bằng bọt Foam hoạt động theo nguyên tắc cách ly là chủ yếu.

Nguyên lý hoạt động: 

• Tạo hỗn hợp: Nước được trộn với dung dịch bọt cô đặc (foam concentrate) để tạo dung dịch bọt nền. 
• Tạo bọt: Dung dịch này được trộn thêm không khí, tạo thành bọt Foam nhẹ, có khối lượng lớn và tỷ trọng nhỏ hơn nhiên liệu. 
• Dập lửa: Bọt Foam được phun lên bề mặt chất lỏng dễ cháy, nổi lên, phủ kín, cách ly nhiên liệu khỏi không khí, làm mát và dập tắt lửa. 

Ưu điểm nổi bật:

• Dập lửa nhanh và hiệu quả nhất với đám cháy loại B, chất  đặc biệt với đám cháy chất lỏng dễ cháy. 
• Tạo lớp màng ngăn chặn hơi nhiên liệu bốc hơi và ngăn tái cháy. 
• Giảm thiểu hư hỏng thiết bị và ô nhiễm môi trường so với nước thông thường. 

Ứng dụng

Khu vực có nguy cơ cháy cao: Kho xăng dầu, nhà máy hóa chất, sân bay, bến cảng, xưởng sơn. 

4.3 Hệ thống tự động chữa cháy Drencher 

Hệ thống  Drencher (hay Hồng Thủy) là hệ thống có dùng đầu phun hở được kích hoạt bằng van điện tử, xả 1 lượng lớn nước tạo màn ngăn cháy dập lửa, ngăn lửa lan rộng. Hệ thống này hiệu quả lắp đặt ở những nơi có diện tích lớn như tầng hầm, nhà xưởng, cầu thang, nhà ga, kho bãi. Hệ thống bao gồm máy bơm tự động, van điều khiển và các đầu phun (drencher), hoạt động khi phát hiện cháy, xả nước ồ ạt để tạo màn ngăn, hỗ trợ chữa cháy tại chỗ, bảo vệ tài sản và con người.  

Cấu tạo chính

• Đầu phun Drencher: Là loại đầu phun hở, không có bộ phận cảm nhiệt, cho phép nước chảy ra ngay khi van mở. 
• Van điện tử: Kích hoạt tự động bằng tín hiệu từ hệ thống báo cháy, mở đường cho nước chảy vào đường ống. 
• Máy bơm: Bơm chính (thường là diesel) và bơm bù áp để đảm bảo đủ áp lực nước. 
• Hệ thống đường ống: Dẫn nước đến các đầu phun. 
• Tủ điều khiển trung tâm: Nơi kết nối và điều khiển hoạt động của hệ thống. 

Nguyên lý hoạt động:

• Phát hiện cháy: Hệ thống báo cháy (cảm biến nhiệt, khói) phát hiện cháy và gửi tín hiệu đến tủ điều khiển trung tâm.
• Kích hoạt van: Tủ điều khiển kích hoạt van điện tử (van sả tràn) để mở. 
• Xả nước: Nước được cung cấp từ nguồn, đi qua bơm và van mở, chảy vào các đầu phun drencher trên toàn bộ khu vực hoặc theo từng zone được chỉ định. 
• Tạo màn ngăn: Các đầu phun xả nước thành một màn dày đặc, dập lửa tại chỗ và ngăn lửa lan sang các khu vực lân cận. 

Ứng dụng: Lắp đặt tại những công trình lớn như tầng hầm, Gara ô tô, nhà xưởng, khu sản xuất, kho chứa hàng hoá, nhà ga, bến cảng, cây xăng…

5. [FAQ] câu hỏi thắc mắc về hệ thống chữa cháy

NextFire sẽ tổng hợp những câu hỏi thắc mắc về hệ thống tự động chữa cháy sau đây:

Câu hỏi 1. Hệ thống chữa cháy hoạt động khi nào?

Hệ thống sẽ tự kích hoạt khi nhiệt độ tăng cao, có khói hoặc lửa, tùy theo loại đầu phun hoặc đầu dò được lắp đặt.

Câu hỏi 2. Hệ thống tự động chữa cháy có cần con người vận hành không?

Không. Hệ thống tự động hoàn toàn, con người chỉ giám sát và kiểm tra, bảo trì  định kỳ.

Câu hỏi 3. Có những loại hệ thống tự động chữa cháy nào phổ biến?

Phổ biến nhất gồm: Hệ thống sprinkler (phun nước); Hệ thống chữa cháy bằng khí sạch; Hệ thống chữa cháy bằng bọt (foam); hệ thống chữa cháy tự động Drencher.

Câu hỏi 4. Lắp hệ thống tự động chữa cháy có bắt buộc không?

Có. Với nhà xưởng, kho, chung cư, khách sạn… việc lắp đặt là bắt buộc theo quy định PCCC hiện hành.

Câu hỏi 5. Hệ thống tự động chữa cháy có gây hư hại tài sản không?

Hệ dùng nước có thể ảnh hưởng đến tài sản, trong khi khí sạch và foam giúp giảm thiệt hại, phù hợp cho phòng máy, kho hàng giá trị cao.

Câu hỏi 6. Bao lâu cần bảo trì hệ thống chữa cháy 1 lần?

Nên kiểm tra định kỳ 3 – 6 tháng/lần để đảm bảo hệ thống luôn sẵn sàng hoạt động.

Câu hỏi 7. Chi phí lắp đặt hệ thống tự động chữa cháy khoảng bao nhiêu?

Chi phí phụ thuộc vào diện tích, loại công trình và loại hệ thống. Nên được tư vấn khảo sát thực tế để báo giá chính xác. 

6. Đơn vị tư vấn thi công lắp đặt hệ thống PCCC

Anh/chị đang tìm đơn vị lắp đặt hệ thống PCCC tự động với tiêu chí uy tín – tận tâm – chuyên nghiệp thì không thể bỏ qua NextFire. Với gần 10 năm kinh nghiệm trong ngành công nghệ PCCC, NextFire là đối tác tin cậy của hàng trăm công trình lớn  nhỏ tại Hà Nội và các tỉnh lân cận. Chúng tôi cam kết:

• Tư vấn – lắp đặt – bảo trì thiết bị PCCC trọn gói
• Sản phẩm 100% là hàng chính hãng 
• Chi phí tối ưu, phù hợp với quy mô công trình
• Lắp đặt đúng tiến độ, không để khách hàng phải mất thời gian chờ đợi

Liên hệ ngay với NextFire để được tư vấn lắp đặt hệ thống PCCC phù hợp với công trình của anh/chị.