Nghiệp vụ PCCC –  Quy định, nội dung, ứng dụng thực tiễn 2026

Cháy nổ thường xảy ra vào ban đêm và có diễn biến ngày càng phức tạp. Chỉ trong thời gian ngắn đã xảy ra nhiều vụ cháy nghiêm trọng tại nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà trọ, chung cư mini, doanh nghiệp, trường học và cả bệnh viện. Hậu quả không chỉ là thiệt hại tài sản mà còn để lại những mất mát đau lòng về con người. Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ cháy gây thiệt hại nặng đều xuất phát từ việc thiếu kiến thức, kỹ năng xử lý ban đầu và thoát nạn khi có cháy. Chính vì vậy, nghiệp vụ PCCC và công tác huấn luyện PCCC đã và đang trở thành yêu cầu bắt buộc, mang ý nghĩa sống còn đối với mỗi cá nhân, mỗi đơn vị.

1. Table of Contents

   Toggle

   Nghiệp vụ PCCC là gì? Huấn luyện PCCC bao gồm những gì?

Bước sang năm 2026, với các quy định pháp luật mới, đặc biệt là Nghị định 105/2025/NĐ-CP, việc huấn luyện nghiệp vụ PCCC càng được siết chặt và cụ thể hơn. Bài viết dưới đây sẽ giúp anh/chị hiểu đầy đủ và rõ ràng nhất về nội dung này.

1.1 Nghiệp vụ PCCC là gì?

Nghiệp vụ PCCC là tập hợp các kiến thức, kỹ năng và biện pháp cần thiết nhằm: Phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ, phát hiện sớm sự cố cháy. Kỹ năng xử lý đám cháy ngay từ giai đoạn ban đầu và tổ chức thoát nạn, cứu người, cứu tài sản an toàn

Nghiệp vụ PCCC không chỉ dành riêng cho lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp mà mọi cá nhân, tổ chức, cơ sở sản xuất – kinh doanh đều phải nắm vững ở mức độ phù hợp.

1.2 Huấn luyện PCCC bao gồm những gì?

Tuỳ vào nhu cầu của từng đơn vị cần huấn luyện PCCC mà sẽ có những tình huống học tập kỹ năng khác nhau. Tuy nhiên, một khóa huấn luyện nghiệp vụ PCCC thông thường bao gồm hai phần chính:

Huấn luyện lý thuyết: Bồi dưỡng về những kiến thức cơ bản về cháy nổ, nguyên nhân thường gặp. Đánh giá nguy cơ cháy nổ ở nơi sinh hoạt và sản xuất. Đồng thời, hiểu về các biện pháp phòng cháy trong từng loại cơ sở. Quy định pháp luật về PCCC cũng như trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý khi có cháy nổ xảy ra.

Phần thực hành:

• Thực hành kỹ năng sử dụng bình chữa cháy dập tắt đám cháy giả định: Hướng dẫn chi tiết từng thao tác, từ cách rút chốt an toàn, cầm – giữ bình đúng tư thế, hướng vòi phun vào gốc lửa và nhấn cò phun, giúp dập tắt đám cháy hiệu quả, tránh hoảng loạn khi đối diện ngọn lửa thật.
• Học kỹ thuật hô hấp nhân tạo (CPR) và ép tim ngoài lồng ngực: Học cách nhận biết người gặp nạn, xác định vị trí ép tim ngoài lồng ngực, thực hành ép tim và hà hơi thổi ngạt đúng kỹ thuật, qua đó nâng cao khả năng hỗ trợ và cứu sống nạn nhân trong những phút đầu tiên.
• Kỹ năng thoát hiểm trong môi trường khói thông qua mô hình “nhà khói”: Dưới sự hướng dẫn của giảng viên chuyên môn, các con được trang bị đầy đủ dây bảo hộ, trực tiếp trải nghiệm kỹ năng thoát hiểm an toàn từ độ cao, giúp các con vượt qua nỗi sợ độ cao và rèn luyện sự tự tin, bình tĩnh khi xử lý tình huống nguy hiểm.
• Kỹ năng thoát hiểm bằng thang dây hạ chậm từ nhà cao tầng: Thực hành cúi thấp người, che mũi – miệng đúng cách và di chuyển theo lối an toàn, nhằm hạn chế tối đa khói độc xâm nhập vào đường hô hấp – nguyên nhân hàng đầu gây nguy hiểm trong các vụ cháy.
• Thực hành cầm lăng, phun nước chữa cháy vào tiêu điểm mục tiêu: Thông qua hoạt động thực hành, các con học cách cầm vòi, điều chỉnh hướng phun và tập trung nước vào đúng vị trí ngọn lửa, giúp nâng cao kỹ năng phối hợp và xử lý đám cháy một cách hiệu quả.

2. Vai trò của huấn luyện nghiệp vụ PCCC

Huấn luyện nghiệp vụ PCCC không mang tính hình thức, mà giữ vai trò then chốt trong việc giảm thiểu thiệt hại do cháy nổ gây ra. Hoạt động này nắm giữ những vai trò quan trọng sau:

Bảo vệ tính mạng con người: Trong hầu hết các vụ cháy, nguyên nhân tử vong chủ yếu là do khói độc và hoảng loạn, không phải do lửa. Khi được huấn luyện PCCC: Mọi người biết cách thoát nạn đúng hướng; Giữ bình tĩnh, không chen lấn, không hoảng loạn; Biết cách tự bảo vệ bản thân và hỗ trợ người khác

Giảm thiểu thiệt hại tài sản: Xử lý đám cháy ngay từ ban đầu có thể dập tắt cháy khi còn nhỏ; Ngăn cháy lan sang khu vực khác; Hạn chế tối đa thiệt hại về tài sản; Đảm bảo tuân thủ pháp luật.

Huấn luyện PCCC là yêu cầu bắt buộc theo quy định pháp luật. Thực hiện đầy đủ sẽ giúp:

• Tránh bị xử phạt hành chính
• Đảm bảo điều kiện hoạt động của cơ sở
• Thuận lợi khi kiểm tra, nghiệm thu PCCC

3. Huấn luyện về PCCC theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2025)

Từ ngày 01/7/2025, Nghị định 105/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực và trở thành căn cứ pháp lý quan trọng trong công tác huấn luyện nghiệp vụ PCCC. Những điểm đáng chú ý trong văn bản này là:

• Quy định rõ đối tượng bắt buộc huấn luyện PCCC
• Phân loại nội dung huấn luyện theo từng nhóm đối tượng
• Yêu cầu chặt chẽ hơn về chứng chỉ, giấy chứng nhận
• Tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm

Nếu không tổ chức huấn luyện hoặc huấn luyện không đúng quy định có thể dẫn đến xử phạt nặng, đình chỉ hoạt động.

4. Quy định về huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho từng đơn vị

Sau đây, NextFire sẽ tổng hợp 1 số quy định cho 1 số đơn vị như doanh nghiệp, các cơ quan, trường học và cụm dân cư.

4.1. Quy định huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp như văn phòng, nhà xưởng, công ty thường tập trung nhiều máy móc, trang thiết bị và tài sản có giá trị lớn, đồng thời số lượng người làm việc đông. Chính vì vậy, nguy cơ cháy nổ và mức độ thiệt hại khi xảy ra sự cố là rất cao nếu không được huấn luyện nghiệp vụ PCCC đầy đủ và đúng quy định. Mục tiêu của huấn luyện PCCC cho doanh nghiệp nhằm xây dựng tinh thần chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy nổ, giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra sự cố, đảm bảo an toàn cho người lao động, tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về PCCC. Và cuối cùng là nâng cao ý thức và trách nhiệm của toàn bộ cán bộ, nhân viên

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất – kinh doanh có trách nhiệm tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho các đối tượng sau:

• Người đứng đầu cơ sở (chủ doanh nghiệp, giám đốc, người đại diện pháp luật)
• Người quản lý trực tiếp, phụ trách sản xuất, kỹ thuật, an toàn
• Đội PCCC cơ sở được thành lập tại doanh nghiệp
• Người lao động làm việc thường xuyên tại cơ sở

Thời điểm tổ chức huấn luyện PCCC:

• Khi doanh nghiệp mới thành lập hoặc đi vào hoạt động
• Huấn luyện định kỳ hằng năm theo quy định
• Huấn luyện bổ sung khi có thay đổi về quy mô, công nghệ, mặt bằng hoặc theo yêu cầu của cơ quan chức năng

Việc huấn luyện đầy đủ và đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản, mà còn là điều kiện bắt buộc để hoạt động hợp pháp và tránh rủi ro pháp lý.

Nội dung huấn luyện:

Phần lý thuyết: Giúp doanh nghiệp nhận diện nguy cơ cháy nổ và phòng ngừa từ sớm, bao gồm: Kiến thức cơ bản về cháy, nổ và các yếu tố gây cháy; Nguyên nhân cháy nổ thường gặp trong doanh nghiệp: Chập điện, quá tải điện; Sử dụng máy móc, thiết bị sinh nhiệt; Bất cẩn trong hàn cắt, sản xuất. Những vi phạm quy định an toàn PCCC

Nguy cơ cháy nổ đặc thù theo từng loại hình doanh nghiệp: Nhà xưởng, kho hàng; Văn phòng, tòa nhà; Cơ sở kinh doanh, dịch vụ; Các biện pháp phòng cháy trong sản xuất – kinh doanh; Quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt; Sắp xếp vật tư, hàng hóa an toàn; Đảm bảo lối thoát nạn thông thoáng; Quy định pháp luật về PCCC liên quan đến doanh nghiệp; Trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý và người lao động trong công tác PCCC

Phần thực hành PCCC

Phần thực hành là nội dung quan trọng nhất, giúp người học biết cách xử lý khi cháy xảy ra, bao gồm:

• Nhận biết tín hiệu báo cháy và cách xử lý ban đầu
• Cách báo động, báo cháy và gọi lực lượng chữa cháy
• Thực hành sử dụng các phương tiện chữa cháy ban đầu, như: Bình chữa cháy xách tay (bột, CO₂…); Chăn chữa cháy; Thiết bị chữa cháy tại chỗ; Thực hành xử lý đám cháy nhỏ đúng kỹ thuật, an toàn
• Kỹ năng thoát nạn khi có cháy: Thoát nạn trong môi trường có khói; Di chuyển an toàn, tránh hoảng loạn; Hướng dẫn hỗ trợ người khác thoát nạn. Thực tập phương án chữa cháy và cứu nạn cứu hộ của doanh nghiệp. Phối hợp giữa đội PCCC cơ sở và người lao động khi xảy ra sự cố

Ngoài ra, tuỳ vào vị trí và trách nhiệm của từng nhóm đối tượng sẽ có những nội dụng huấn luyện khác nhau.

4.2. Quy định huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho cụm dân cư

Cụm dân cư thường có kết cấu rất phức tạp, bao gồm nhiều loại hình công trình khác nhau như nhà phố, nhà ống, chung cư, nhà ở kết hợp kinh doanh. Đi kèm với đó là mật độ dân cư cao, sử dụng nhiều thiết bị điện, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ lớn. Vì vậy, công tác huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho cụm dân cư cần được tổ chức định kỳ, nhằm giúp người dân chủ động phòng ngừa, kịp thời xử lý khi xảy ra cháy, tránh rơi vào tình trạng bị động và hoảng loạn.

Mục tiêu huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho cụm dân cư nhằm giúp người dân chủ động PCCC và bình tĩnh ứng phó khi có cháy nổ xảy ra. Giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Nâng cao ý thức phòng cháy trong cộng đồng dân cư

Đối tượng huấn luyện PCCC tại cụm cư dân gồm có:

• Đội dân phòng PCCC tại khu dân cư, tổ dân phố
• Chủ nhà trọ, chủ chung cư mini, người quản lý nhà ở cho thuê
• Người dân sinh sống thường xuyên trong khu vực
• Ban quản lý, tổ trưởng tổ dân phố (nếu có)

Thời điểm huấn luyện: Việc huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho cụm dân cư được tổ chức: Khi thành lập đội dân phòng PCCC; Huấn luyện định kỳ theo kế hoạch của địa phương. Huấn luyện bổ sung khi khu dân cư được mở rộng, thay đổi quy mô. Xuất hiện những nguy cơ cháy nổ mới. Huấn luyện theo yêu cầu của cơ quan chức năng.

Nội dung huấn luyện

Nội dung huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho cụm dân cư tập trung vào các kỹ năng thiết thực  dễ áp dụng trong đời sống hằng ngày, bao gồm:

• Thành lập và tổ chức hoạt động đội dân phòng PCCC
• Nhận biết các nguy cơ cháy nổ phổ biến trong khu dân cư, nhà trọ, chung cư mini
• Kỹ năng xử lý cháy ban đầu bằng các phương tiện chữa cháy tại chỗ
• Hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy xách tay đúng cách

Kỹ năng thoát nạn an toàn khi có cháy: Thoát nạn trong điều kiện có khói; Hướng dẫn người già, trẻ em thoát nạn; Giữ bình tĩnh, tránh hoảng loạn; Phối hợp giữa đội dân phòng PCCC và người dân khi xảy ra cháy.

4.3. Quy định huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho trường học, bệnh viện

Trường học và bệnh viện là hai môi trường tập trung rất đông người, trong đó có trẻ em, người cao tuổi và người đang điều trị bệnh – những đối tượng có khả năng tự thoát nạn hạn chế. Bên cạnh đó, các cơ sở này còn sử dụng nhiều trang thiết bị phục vụ giảng dạy và khám, chữa bệnh, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao.

Vì vậy, việc huấn luyện nghiệp vụ PCCC định kỳ là yêu cầu bắt buộc, đồng thời phải được thực hiện nghiêm ngặt và bài bản, nhằm đảm bảo an toàn tính mạng con người và hạn chế tối đa thiệt hại khi xảy ra cháy nổ.

Đối tượng huấn luyện

• Công tác huấn luyện nghiệp vụ PCCC tại trường học và bệnh viện áp dụng đối với:
• Cán bộ quản lý, ban giám hiệu, ban lãnh đạo bệnh viện
• Giáo viên, giảng viên, y bác sĩ
• Nhân viên hành chính, nhân viên phục vụ, bảo vệ
• Các lực lượng PCCC cơ sở được thành lập tại đơn vị

Nội dung huấn luyện

Nội dung huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho trường học và bệnh viện tập trung vào các kỹ năng phù hợp với từng nhóm đối tượng, bao gồm:

• Huấn luyện kiến thức PCCC cơ bản cho cán bộ, giáo viên, nhân viên y tế và nhân viên phục vụ
• Hướng dẫn kỹ năng thoát nạn an toàn, phù hợp với:
• Trẻ em, học sinh
• Người già, người bệnh, người hạn chế khả năng di chuyển
• Hướng dẫn sử dụng các phương tiện chữa cháy ban đầu tại cơ sở
• Tổ chức diễn tập PCCC định kỳ theo phương án đã được phê duyệt
• Rèn luyện khả năng phối hợp, chỉ huy và hỗ trợ sơ tán khi có cháy xảy ra

5. Chi phí huấn luyện nghiệp vụ PCCC là bao nhiêu?

Chi phí huấn luyện nghiệp vụ PCCC phụ thuộc vào các yếu tố chính sau đây:Số lượng người tham gia; Loại hình cơ sở; Nội dung huấn luyện; Hình thức tổ chức (tại chỗ hay tập trung). Mức chi phí tham khảo năm 2026: Khoảng 150.000 – 1.000.000 đồng/người/khóa. Doanh nghiệp có thể áp dụng hình thức huấn luyện trọn gói, sẽ giảm chi phí hơn. Anh/chị muốn tham gia huấn luyện, trải nghiệm xử lý tình huống khi có cháy nổ xảy ra liên hệ ngay với NextFire hoặc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng KHKT PCCC & CNCH – Trường Đại học PCCC.

6. Chứng chỉ và giấy chứng nhận nghiệp vụ PCCC có thời gian bao lâu?

Sau khi hoàn thành khóa huấn luyện đạt yêu cầu, học viên sẽ được cấp:

• Giấy chứng nhận huấn luyện nghiệp vụ PCCC
• Hoặc chứng chỉ nghiệp vụ PCCC (tùy đối tượng)

Thời hạn hiệu lực trong khoảng từ 1 – 3 năm. Hết thời hạn phải huấn luyện lại hoặc bồi dưỡng bổ sung

7. Lớp huấn luyện PCCC tổ chức ở đâu?

Lớp huấn luyện PCCC có thể tổ chức tại các đơn vị có nghiệp vụ tổ chức theo quy định PCCC của các cơ quan chức năng như  trung tâm huấn luyện đủ điều kiện; doanh nghiệp, trường học, khu dân cư

Hình thức tổ chức linh hoạt vừa học lý thuyết vừa thực hành giúp người tham gia huấn luyện dễ tham gia, thực hành sát với thực tế từng cơ sở, tiết kiệm thời gian và chi phí.

8. Các đơn vị được mở lớp huấn luyện nghiệp vụ PCCC

Chỉ những đơn vị được pháp luật cho phép mới được tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC, bao gồm: Cơ quan, đơn vị thuộc lực lượng PCCC như Đại học PCCC, Cục cảnh sát PCCC & CNCH tại các địa phương.  Trung tâm huấn luyện PCCC được cấp phép. Anh/chị cần lựa chọn đơn vị uy tín, đúng pháp lý để đảm bảo chứng chỉ có giá trị sử dụng.

 

9. FAQ – Giải đáp thắc mắc về nghiệp vụ PCCC

Câu hỏi 1: Không huấn luyện PCCC có bị phạt không?

Có. Có thể bị xử phạt hành chính và đình chỉ hoạt động.

Câu hỏi 2: Huấn luyện PCCC có bắt buộc hằng năm không?

Phần lớn các cơ sở phải huấn luyện định kỳ.

Câu hỏi 3:  Người dân có nên học nghiệp vụ PCCC không?

Rất nên. Đây là kiến thức bảo vệ chính bản thân và gia đình.

Xã hội hiện đại, nguy cơ cháy nổ càng gia tăng, nghiệp vụ PCCC và huấn luyện PCCC không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm đối với tính mạng con người. Chủ động huấn luyện đúng – đủ – kịp thời chính là cách hiệu quả nhất để giảm thiểu rủi ro và hậu quả khi cháy nổ xảy ra.